0-6 Yaş
Bu bölümde okul öncesi dönemdeki farklı yaş ve özellikteki çocuklara yönelik oyun etkinlikleri ele alınmıştır. Konular işlenirken bebeğin doğumundan başlanarak ilkokula başlayacağı dönem kadar olan kısmı içeren yaşlar için oyun etkinliklerinden bahsedilmiştir. Sonraki bölümde ise ilkokul, ortaokul ve lise döneminde bulunan çocuklarda farklı yaş ve özellikteki çocuklara yönelik oyun etkinliklerine yer verilmiştir.
Okul öncesi dönem çocukları 0-3 ve 3-6 yaş olmak üzere iki gruba ayrılabilir. 0-3 yaş aralığındaki kısım genellikle evde veya kreş adı da verilen gündüz bakımevlerinde vakit geçirirken, 3-6 yaş aralığındakiler ise evde ya da okul öncesi eğitim kurumlarında eğitim alabilir. Genel olarak 0-3 yaş ile 3-6 yaş arasındaki temel farklar duyuların keskinleştirilmesi-geliştirilmesi, basitlik-karmaşıklık ile kolaylık-zorluk gibi kavramlarla ilişkilidir. Oyun etkinlikleri tasarlanırken çocukların yaş ve gelişim özellikleri göz önünde bulundurularak basitten başlayıp karmaşığa doğru, kolaydan başlayıp zora doğru, bilinenden başlayıp bilinmeyene doğru bir hiyerarşi izlenmelidir.
Çocuk büyüdükçe öğrendiği ve oynadığı oyun sayısı artar. Dolayısıyla büyüme ve gelişme sürecinde birikimli bir süreç içerisinde önceki öğrenmelerin de kullanıldığı geniş bir faaliyet havuzu oluşur. Bu artış ergenlik sonuna kadar devam etse de, ergenlik sonrası oyuna ayrılan zamanda azalış meydana gelir. Bu durumun altında yatan neden olarak birçok husus sayılabilir. Bunlardan başlıcaları;
Akademik becerilerin daha fazla önemsenmesi
Genç yetişkinliğe ait yeni sorumluluklar
Toplumsal kalıp yargılar
Ayıplanma endişesi
Çocukça davranma yaftalanma endişesi
Bu konulara sonraki bölümde daha ayrıntılı yer verilmiştir.
Sıfır-Üç (0-3) Yaş
Bebekler (7-8 aya kadar) genellikle yatar pozisyonda oldukları için pasif konumdadırlar. Bu pasif olma durumu beş duyu organı ile ilgili oyunların oynatılmasına engel değildir. Bilakis çocuğun tüm duyu organlarını geliştirmeye yönelik oyunlar dengeli bir şekilde oynatılmalıdır. Bu sayede çocukların gelişim sürecine bütüncül bir şekilde katkı sağlanmış olur.
Çocuklarla yapılacak oyun etkinliklerinde zorlama yerine meraklandırıcı ve eğlenceli öğelere yer verilmelidir. Bu oyunlardan bazıları ve geliştirilebilecek duyular şu şekilde sıralanabilir:
Ceee oyunu ile görsel bütünlük ve algılama oyunları,
Bip bip, düüüt oyunu, sesi takip etme oyunu (parmak şıklatma) ile işitsel algı ve dikkat oyunları,
Sarkaç oyunu ile kollar ve bacakların geliştirildiği dokunsal oyunlar,
Limonlu yüz buruşturma oyunu ile tat farkındalığı oyunu,
Çiçek koklama oyunu ile koku algılama ve farkındalığı oyunları
Bu dönemin ilk aylarında, tatma ve koklama ile ilgili oyunlar bebeğin gelişimine uygun olmayabilir. Yukarıda bu iki unsurla ilgili olarak verilen örnekler, bebeklikten çocukluğa geçiş sürecinde rahatlıkla oynatılabilir. Bebekler (7-8 aydan yürüyünceye kadar) oturma ve emekleme ile birlikte çevredeki uyaranları merak etme ve onlara ulaşmaya çalışma isteğiyle daha fazla hareket eder ve tepki verir. Bu dönemde oynatılabilecek oyunlara şu örnekler verilebilir:
Sürünme oyunu, yuvarlanma oyunu
Uçak geliyor oyunu
Hayvan sesleri oyunu (miyavlama, havlama), araç sesleri oyunu
Meyve koklamaca oyunu,
Saklambaç, yarısını saklama oyunu
Bebeklerin çoğu 1-2 yaş arasında yürümeye başlayarak çevreyi keşfetme, karıştırma, eşyaları kullanmaya çalışma (manipüle etme) gibi eylemleri sanki profesyonel bir iş gibi gerçekleştirir. Adeta işiyle bütünleşmişçesine bir sahiplenme içindedir. Bu nedenle engel olmak yerine bu durum fırsata çevrilerek oyunlaştırılmalıdır. Bununla ilgili verilebilecek bazı örnekler şu şekildedir:
Nesne saklama oyunu
Ses farkındalığı oyunu, ses ayırt etme oyunları
Nesneleri koklama oyunu
Vücut bölümlerini bilme oyunu (burnuna dokun, kulağını göster)
Tadına bakma oyunu (turşunun tadına bakma gibi)
Bu dönemde 2-3 yaş aralığındaki çocukların, artık başta evdeki tüm eşyalar ve kişiler olmak üzere çevresiyle etkileşim düzeyi giderek artmıştır. Ailesindeki diğer bireylerin rollerini model alarak, onlara ait iş ve davranışları kendi oyunlarına yansıtabileceği gibi, bu konularla ilgili hayali oyunlar da oluşturabilir. Ayrıca evde evcil hayvan bulunuyorsa onunla vakit geçirme, kendince konuşma, onu taklit etme gibi farklı oyunlar oynayabilir. Merak ve araştırma isteği bu etkileşimin artmasında çok önemli bir faktördür. Bahsedilen durumlara örnek olarak şu oyunlar sayılabilir:
Diş fırçalama oyunu, süpürme oyunu
Araba sürme oyunu, bebek uyutma oyunu
Eşyaları düzenleme oyunu (çekmece), ayakkabı deneme oyunu
Yemek yapma oyunu, yaprak toplama oyunu
Miyavvvv kaç fare kaç oyunu
Üç-Altı (3-6) Yaş
Bu dönem okul öncesi dönemin ikinci yarısı olan ve okul öncesi eğitim kurumlarına devam edilebilecek dönemdir. Bu dönemde artık çocukların anne-baba, ya da bakıcıya bağımlılığı azalmakta, tuvalet de dahil olmak üzere kendi temizliğini yapabilmektedir. Bu bağımlılık azalma durumunun sonucu olarak benlik gelişimine bağlı olarak kendi oyunlarını oluşturup kendine yeni bir dünya kurgulayacak düzeye gelmiştir.
3-4 yaş arasındaki çocuklar artık evin dışına daha fazla çıkmak, çevreyi keşfetmek, farklı oyun alanları bulmak ve farklı sosyal ortamlarda bulunarak oyunlar oynamak ister. Bu dönemde çocukların ve diğer insanların yanında bulunur fakat tek başına oynamaktan hoşlanır. Sözel etkileşim olsa da birlikte oynama, paylaşma ve işbirliği yapma genellikle görülmez. Bu dönemde oynanabilecek bazı oyunlara şu örnekler verilebilir:
Bebek giydirme oyunu
Salıncak, kaydırak
Misafirlikte oynanan oyunlar
Kum havuzunda oyun, banyo oyunları
Alışveriş oyunu, market arabasında oyun
4-5 yaş arasındaki çocuklar akranlarıyla daha fazla sosyal etkileşime girmeye başlar. Genellikle sosyal becerilerle ilgili oyunlar oynamaya, evde daha fazla yetişkin rolleriyle ilgili oyunlar oynamaya ve hayali oyunlar oynamaya ağırlık verir. Benmerkezcilikten az da olsa uzaklaşma başladığından paylaşma, yardımlaşma, birlikte oynama gibi durumlar görülebilir. Ancak henüz işbirliği yapma, kurallara uyma içeren oyunlara genellikle rastlanmaz. Ancak 3-5 yaş aralığındaki çocuklardan herhangi bir eğitim kurumuna devam eden çocukların, kurallara ve yapılandırılmış oyunlara adaptasyonunun daha kolay olduğu söylenebilir. Bu yaşlarda görülebilecek oyunlar şu şekilde örneklendirilebilir:
Grup oyunları
Evcilik oyunu
Meslek oyunları
Hayali arkadaş oyunu
5-6 yaş arasındaki çocuklar genellikle yapılandırılmış oyunlar oynayan, kurallı oyunların yapısını anlayan, önceki dönemlere göre sosyal becerileri daha gelişmiş ve fiziksel aktivite düzeyi yüksek bir durumdadır. Oyunlarında artık benmerkezci bakış açısını büyük ölçüde azaltmıştır. Bu dönemde çoğunlukla okul öncesi eğitim kurumuna devam eden çocuklar belli bir program dâhilinde kavram temelli oyunlarla bilgi, beceri ve tutumlarını geliştirebilir. Bu dönemde oynanabilecek bazı oyunlar şöyle sıralanabilir.
Öğrenme merkezi oyunlarından fen merkezinde rüzgar gülü oyunu
Sınıf dışı oyunlardan bahçede yerden yüksek oyunu
Yaşam becerileri oyunlarından ayakkabı giyme oyunu, çorabını bulma oyunu
Kurallı oyunlardan yarışmalar, sandalye kapmaca oyunu
Sosyal oyunlardan işbirlikli ve paylaşımlı oyunlar
Sportif oyunlardan jimnastik ve egzersiz oyunları
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder